bł. 11 Męczenniczek z Valenciennes

Urszulanki w czasie rewolucji francuskiej

Historia jedenastu męczenniczek rozegrała się w Valenciennes, mieście na północy Francji, należącym wówczas do diecezji Cambrai. Działał tam klasztor urszulanek, które łączyły życie modlitwy z chrześcijańskim wychowaniem i kształceniem dziewcząt.

Wybuch rewolucji francuskiej w 1789 roku stopniowo zmieniał sytuację Kościoła i wspólnot zakonnych. Nowe władze ograniczały ich działalność, przejmowały majątek i wprowadzały przepisy utrudniające dalsze życie w klasztorach.

30 września 1790 roku do urszulanek w Valenciennes przybyli przedstawiciele władz miejskich, aby sporządzić inwentarz majątku. Zapytali również siostry, czy zamierzają pozostać wierne swojemu powołaniu. Wszystkie trzydzieści dwie zakonnice odpowiedziały, że pragną nadal prowadzić życie zakonne i zajmować się wychowaniem dziewcząt. Mimo narastających trudności klasztor przez pewien czas kontynuował działalność.

Wygnanie i powrót do klasztoru

Sytuacja urszulanek pogorszyła się we wrześniu 1792 roku, kiedy działania wojenne objęły okolice Valenciennes. Wojsko zajęło pomieszczenia klasztorne, a siostry musiały opuścić swój dom. Schronienie znalazły u urszulanek w Mons, mieście położonym na terenie ówczesnych Niderlandów Austriackich, obecnie w Belgii.

Nie zaznały tam jednak spokoju. Zmieniająca się sytuacja militarna zmuszała je do kolejnych przemieszczeń.

Kiedy w 1793 roku Valenciennes znalazło się pod kontrolą wojsk austriackich, zakonnice mogły pomyśleć o powrocie. 11 listopada ponownie zamieszkały w swoim klasztorze, który wcześniej padł ofiarą grabieży. Stopniowo przywracały życie wspólnotowe i wznawiały działalność wychowawczą.

Do urszulanek dołączyły również zakonnice z innych wspólnot, które wskutek rewolucyjnych zarządzeń utraciły własne klasztory. Wśród nich znalazły się klaryska i dwie brygidki. Odzyskany spokój nie trwał jednak długo.

Aresztowanie i proces zakonnic

Latem 1794 roku wojska rewolucyjnej Francji odzyskały kontrolę nad regionem. Po wycofaniu się Austriaków z Valenciennes rozpoczęły się aresztowania osób podejrzewanych o sprzyjanie przeciwnikom rewolucji.

Zakonnicom zarzucono między innymi emigrację, ponieważ podczas wcześniejszych działań wojennych przebywały w Mons, poza granicami Francji. Oskarżano je również o kontynuowanie życia religijnego wbrew przepisom władz rewolucyjnych.

Zarzut emigracji budził poważne zastrzeżenia. Siostry opuściły Valenciennes w okolicznościach wojennych, korzystając z dokumentów wydanych przez władze miejskie. Mimo to ich pobyt poza Francją stał się jednym z argumentów wykorzystywanych przeciwko nim.

15 października 1794 roku w ratuszu w Valenciennes zgromadzono 116 więźniów, których przekazano do dyspozycji rewolucyjnego sądu wojskowego. Wśród zatrzymanych znajdowali się duchowni i zakonnice. Procesy przebiegały w atmosferze represji, a oskarżenia polityczne często służyły jako uzasadnienie wyroków wymierzonych w osoby wierne Kościołowi.

Wśród skazanych znalazło się jedenaście kobiet związanych z klasztorem urszulanek. Wszystkie poniosły śmierć na gilotynie w odstępie zaledwie sześciu dni.

Jedenaście męczenniczek z Valenciennes

Pierwszą grupę tworzyło pięć urszulanek, które stracono 17 października 1794 roku. Sześć dni później, 23 października, zginęło kolejnych sześć zakonnic: trzy urszulanki, jedna klaryska oraz dwie brygidki. Choć pochodziły z różnych wspólnot zakonnych, połączyły je prześladowania, uwięzienie i męczeńska śmierć. Kościół uznał, że oddały życie za wiarę katolicką.

Pierwsza grupa – 17 października 1794 roku

Do pierwszej grupy należało pięć urszulanek:

1. Maria Natalia od św. Ludwika (Maria Ludwika Józefa Vanot);
2. Maria Laurentyna Józefa Regina od św. Stanisława (Joanna Regina Prin);
3. Maria Urszula Józefa od św. Bernardyna (Augustyna Gabriela Bourla);
4. Maria Ludwika Józefa od św. Franciszka (Maria Genowefa Ducrez);
5. Maria Augustyna Józefa od Najświętszego Serca Pana Jezusa (Maria Magdalena Józefa Déjardin).

Druga grupa – 23 października 1794 roku

Drugą grupę tworzyły zakonnice należące do trzech różnych zakonów:

1. Maria Klotylda Aniela od św. Franciszka Borgiasza (Klotylda Józefa Paillot) – urszulanka, przełożona wspólnoty;
2. Maria Józefina (Anna Józefa Leroux) – klaryska;
3. Maria Kordula Józefa od św. Dominika (Joanna Ludwika Barré) – urszulanka;
4. Maria Scholastyka Józefa od św. Jakuba (Laura Małgorzata Józefa Leroux) – urszulanka;
5. Maria Franciszka (Maria Liwina Lacroix) – brygidka;
6. Anna Maria Józefa (Maria Augustyna Erraux) – brygidka.

Beatyfikacja i wspomnienie liturgiczne

6 lipca 1919 roku Kościół oficjalnie uznał męczeństwo jedenastu zakonnic z Valenciennes. Papież Benedykt XV beatyfikował je 13 czerwca 1920 roku wraz z czterema męczenniczkami ze Zgromadzenia Sióstr Miłosierdzia z Arras.

Wspólne wspomnienie jedenastu błogosławionych męczenniczek z Valenciennes w opracowaniach hagiograficznych przypada 17 października, choć w tradycji liturgicznej lokalnej występuje również 23 października. Martyrologium Romanum wymienia natomiast obie grupy oddzielnie, zgodnie z datami ich śmierci: 17 października wspomina Marię Natalię od św. Ludwika i cztery towarzyszki, a 23 października Marię Klotyldę Anielę od św. Franciszka Borgiasza i pięć towarzyszek.

Wspólna beatyfikacja podkreśliła duchową jedność kobiet należących do różnych zakonów. Ich historia jest świadectwem wierności powołaniu, ale także solidarności, dzięki której zakonnice pozbawione własnych klasztorów znalazły schronienie wśród urszulanek. W obliczu prześladowań pozostały razem, a ich wspólna droga zakończyła się męczeństwem.