bł. Bogumił

Między historią a dawną tradycją

Błogosławiony Bogumił jest postacią czczoną od wieków, choć jego życie nie układa się dziś w prostą, pewną chronologię. Najstarszy i najtrwalszy ślad jego kultu prowadzi do Dobrowa, miejscowości położonej wśród rozlewisk Warty i Neru. To właśnie tam wierni przybywali do jego grobu, a cześć oddawana Bogumiłowi była żywa już w średniowieczu, szczególnie w Wielkopolsce. Źródła kościelne podkreślają, że jego kult rozwinął się w XIII wieku i z czasem objął coraz szerszy krąg wiernych.

W tradycji Bogumił występuje jako biskup, a często także jako arcybiskup gnieźnieński, który po latach posługi kościelnej wybrał ciszę pustelni. Nie wszystkie szczegóły tej opowieści można jednak potwierdzić z pełną pewnością. Historycy proponowali różne daty jego życia i śmierci, a identyfikacja Bogumiła z arcybiskupem Piotrem II pozostaje hipotezą. Dlatego najuczciwiej mówić o nim jako o błogosławionym biskupie i pustelniku, którego biografia zachowała się w świetle tradycji, kultu i późniejszych rekonstrukcji.

Pochodzenie i droga kościelna

Według rozpowszechnionej tradycji Bogumił urodził się około 1135 roku (niektóre źródła podają 1116 rok) w Wielkopolsce, być może w Koźminie lub w pobliżu Dobrowa. Miał pochodzić ze znakomitego rodu, a część przekazów łączy go z rodem Leszczyców. Późniejsze żywoty przypisują mu także związek z cystersami oraz imię Piotr, stąd spotykana forma: Bogumił-Piotr.

W przekazach hagiograficznych występuje jako człowiek wykształcony, gorliwy i wymagający od siebie. Miał pełnić ważne funkcje kościelne, a następnie objąć godność biskupią, najczęściej opisywaną jako posługa arcybiskupa gnieźnieńskiego. Jednak szczegóły tej część jego biografii pozostają chronologiczne niepewne.

Biskup, który szukał ciszy

Najmocniej w pamięci wiernych zachował się nie obraz dostojnika, lecz człowieka, który zrezygnował z wysokiego urzędu i wybrał życie ukryte. Według tradycji Bogumił ustąpił z posługi biskupiej i osiadł w pustelni w okolicach Dobrowa, na terenach związanych z Wartą. Tam miał spędzić ostatnie lata na modlitwie, poście i umartwieniu, ale nie zerwał więzi z ludźmi. W niedziele odprawiał dla okolicznych mieszkańców Mszę świętą i głosił im słowo Boże.

Ten rys jest w jego biografii szczególnie ważny. Bogumił nie uciekł od świata z pogardy dla ludzi. Raczej szukał Boga w ciszy, a z tej ciszy wychodził ku tym, którzy potrzebowali modlitwy, nauki i duszpasterskiej obecności. Dlatego ludowa pamięć tak mocno związała go z Dobrowem – miejscem skromnym, oddalonym od wielkich ośrodków, a jednak przez wieki ważnym dla pobożności wielu wiernych.

Śmierć i kult w Dobrowie

Data śmierci bł. Bogumiła nie jest pewna. Martyrologium Romanum oraz Archidiecezja Gnieźnieńska podają, że zmarł najprawdopodobniej w 1182 roku, natomiast w niektórych opracowaniach kościelnych można spotkać także rok 1204.

Według dawnej tradycji pochowano go w Dobrowie. Przy jego grobie gromadzili się wierni, zwłaszcza 12 czerwca, a sama pamięć o błogosławionym pustelniku trwała mimo braku pełnych dokumentów biograficznych. Ludzie prosili go o zdrowie, opiekę nad dobytkiem i pomyślność w połowach. Właśnie dlatego w ikonografii jego atrybutem bywa ryba, a przedstawienia pokazują go jako biskupa z krzyżem w ręku, czasem także jako tego, który przechodzi suchą nogą przez rzekę.

Zatwierdzenie starodawnej czci

Starania o kościelne potwierdzenie kultu trwały długo. Proces rozpoczęty w XVII wieku nie doprowadził wtedy do ostatecznego rozstrzygnięcia, a część materiałów, w tym księga cudów, miała zaginąć w pożarze. Nowy proces ruszył na początku XX wieku. Dopiero 27 maja 1925 roku papież Pius XI zatwierdził starodawny kult bł. Bogumiła, potwierdzając, że może być czczony jako błogosławiony.

Jego liturgiczne wspomnienie obchodzone jest 10 czerwca. W tradycji Kościoła w Polsce pozostaje szczególnie związany z Gnieznem, Dobrowem, Uniejowem i Wielkopolską. Za pontyfikatu Pawła VI bł. Bogumił został ogłoszony patronem archidiecezji gnieźnieńskiej.