św. Publiusza z Antiochii

Wdowa, matka i przełożona

Święta Publiusza żyła w IV wieku w Antiochii Syryjskiej, jednym z najważniejszych miast ówczesnego świata chrześcijańskiego (obecnie Antakya na terenie Turcji). Teodoret z Cyru przedstawia ją jako kobietę cieszącą się wielkim szacunkiem i znaną z pobożnego życia. Była przez krótki czas zamężna, a po śmierci męża pozostała wdową.

Miała syna Jana, który został kapłanem w Antiochii i należał do najbardziej znaczących duchownych tamtejszego Kościoła. Według Teodoreta kilkakrotnie proponowano mu objęcie biskupstwa, lecz za każdym razem odmawiał.

Po owdowieniu Publiusza zgromadziła wokół siebie grupę dziewic, które poświęciły życie Bogu. Wspólnie modliły się i śpiewały psalmy. Teodoret nazywa Publiuszę diakonisą i przedstawia ją jako osobę stojącą na czele tej wspólnoty.

Gdy przez Antiochię przejeżdżał cesarz

Najbardziej znane wydarzenie z jej życia rozegrało się za panowania Juliana Apostaty, który próbował odnowić religię pogańską w cesarstwie. Cesarz przebywał w Antiochii od 362 do 363 roku, przygotowując wyprawę wojenną przeciw Persom.

Kiedy Julian przejeżdżał w pobliżu miejsca, gdzie mieszkała wspólnota Publiuszy, kobiety zaczęły śpiewać psalmy mówiące o bezsilności bożków wykonanych ludzkimi rękami. Cesarz odebrał to jako skierowaną przeciwko niemu demonstrację i nakazał im milczeć podczas swoich kolejnych przejazdów. Publiusza nie podporządkowała się rozkazowi. Kiedy Julian pojawił się ponownie, zachęciła kobiety, aby śpiewały jeszcze donośniej. Tym razem rozbrzmiały słowa wzywające Boga, aby rozproszył swoich nieprzyjaciół. Cesarz wpadł w gniew i nakazał sprowadzić przełożoną przed swoje oblicze.

Spoliczkowana, ale nie uciszona

Julian nie zważał ani na wiek Publiuszy, ani na szacunek, jakim się cieszyła. Polecił swoim ludziom uderzyć ją w twarz tak mocno, aby pozostały na niej ślady przemocy. Publiusza przyjęła poniżenie bez rezygnacji ze swojej postawy. Wróciła do wspólnoty i nadal modliła się oraz śpiewała psalmy. Represja nie osiągnęła więc celu – cesarz mógł ją upokorzyć, lecz nie zdołał wymusić milczenia. Publiusza zmarła z przyczyn naturalnych, choć nie znamy dokładnie kiedy to miało miejsce.

Pamięć o odważnej wdowie

Historia Publiuszy zachowała się przede wszystkim dzięki Teodoretowi z Cyru, który opisał ją w swojej Historii kościelnej. W tradycji bizantyjskiej jej wspomnienie obchodzono 9 października, a później pod tą samą datą znalazła się również w tradycji zachodniej.

Martyrologium Romanum wspomina św. Publiuszę 9 października jako wdowę z Antiochii, która wraz ze swoimi dziewicami śpiewała psalmy potępiające bałwochwalstwo i za swoją postawę została z rozkazu cesarza Juliana dotkliwie spoliczkowana oraz upokorzona.