św. Fredeswinda z Oksfordu

Pochodzenie świętej Fredeswindy

Święta Fredeswinda z Oksfordu, znana również jako Frideswida, Frideswitha lub Frideswinde, żyła na przełomie VII i VIII wieku w anglosaskiej Anglii. Tradycja najczęściej umieszcza jej śmierć w 727 roku, choć spotyka się także rok 735.

Najstarsze zachowane przekazy przedstawiają ją jako kobietę pochodzącą z możnego rodu związanego z królestwem Mercji. Według późniejszej legendy jej ojcem był władca o imieniu Didan, a matką Safrida. Informacje te pojawiają się jednak w tekstach spisanych wiele pokoleń po jej śmierci, dlatego nie można uznać ich za pewne dane historyczne.

Więcej wiadomo o pamięci, jaką otaczano Fredeswindę, niż o jej dzieciństwie. Pierwsze wyraźne świadectwa pisane dotyczące ośrodka religijnego związanego z jej imieniem pochodzą dopiero z początku XI wieku. Nie oznacza to jednak, że jej historia zaczęła się tak późno. Istnienie wcześniejszej anglosaskiej wspólnoty zakonnej w Oksfordzie jest uznawane za prawdopodobne.

Ucieczka przed niechcianym małżeństwem

Najbardziej znana opowieść o Fredeswindzie dotyczy jej odmowy zamążpójścia. Młoda kobieta miała pragnąć życia poświęconego Bogu, podczas gdy potężny możnowładca imieniem Algar zabiegał o jej rękę. Gdy nie przyjął odmowy, postanowiła opuścić rodzinne strony i schronić się przed jego uporczywymi staraniami.

Według przekazu, który przytoczył XII-wieczny kronikarz Wilhelm z Malmesbury, Fredeswinda ukryła się przed prześladowcą, a później związała swoje życie z okolicami Oksfordu. Rozbudowane wersje legendy wspominają również jej pobyt w Binsey, niedaleko miasta.

Opowieść zawiera także wydarzenie o charakterze cudownym. Algar, który nie zrezygnował z pościgu, miał nagle utracić wzrok. Dopiero gdy uznał swoją winę i poprosił Fredeswindę o przebaczenie, odzyskał zdolność widzenia.

Nie sposób dziś potwierdzić historyczności tych wydarzeń. Opowieść należy do średniowiecznej tradycji hagiograficznej, która ukazuje Fredeswindę jako kobietę zdecydowaną bronić swojego powołania, nawet wbrew oczekiwaniom możnych.

Początki klasztoru w Oksfordzie

Z osobą Fredeswindy wiąże się powstanie jednej z najstarszych wspólnot religijnych w Oksfordzie. Tradycja przypisuje jej założenie klasztoru, w którym sama miała zostać pierwszą przełożoną. Martyrologium Romanum wspomina Fredeswindę jako dziewicę pochodzenia królewskiego i opatkę, która kierowała dwiema wspólnotami monastycznymi: jedną męską i drugą żeńską. Nie zachowały się jednak wystarczające świadectwa, aby dokładnie odtworzyć organizację tych klasztorów.

Relikwie i rozwój kultu

Według tradycji Fredeswinda zmarła 19 października. Jej grób stał się miejscem modlitwy, a z czasem również celem pielgrzymek. Najstarszy zachowany dokument królewski dotyczący kościoła św. Fredeswindy w Oksfordzie pochodzi z 1004 roku. Wydano go po zniszczeniu świątyni podczas wydarzeń związanych z masakrą duńskich mieszkańców miasta w 1002 roku.

W XII wieku nastąpił szczególny rozwój kultu świętej. W 1180 roku jej relikwie uroczyście przeniesiono do nowego sanktuarium, które przyciągało pielgrzymów szukających duchowej pomocy i uzdrowienia. W późniejszych latach spisywano relacje o cudach przypisywanych jej wstawiennictwu.

Wśród miejsc związanych z Fredeswindą ważną rolę odgrywało także Binsey. Znajdująca się tam studnia, znana jako Treacle Well, przez stulecia pozostawała częścią lokalnej tradycji religijnej. Według legendy jej wody miały przynosić uzdrowienie. Kult Fredeswindy stopniowo przekroczył granice samego klasztoru. Z czasem zaczęto czcić ją jako patronkę Oksfordu, a później również miejscowego uniwersytetu.

Od klasztoru Fredeswindy do katedry Christ Church

Dzieje miejsca związanego ze świętą weszły w nowy etap w XVI wieku. Kardynał Tomasz Wolsey wykorzystał zabudowania dawnego klasztoru do utworzenia kolegium, z którego rozwinęło się późniejsze Christ Church, należące do Uniwersytetu Oksfordzkiego.

W 1546 roku kościół dawnego klasztoru stał się katedrą nowo utworzonej diecezji oksfordzkiej. Okres reformacji przyniósł jednak poważne zniszczenia. W 1538 roku rozebrano sanktuarium Fredeswindy, a późniejsze losy jej relikwii sprawiły, że nie można już z całą pewnością ustalić ich autentyczności.

Współcześnie w katedrze Christ Church znajduje się zrekonstruowany grobowiec świętej, wykorzystujący zachowane fragmenty średniowiecznego sanktuarium. Jest on świadectwem wielowiekowego związku Fredeswindy z religijną historią miasta.