św. Franciszek z Asyżu

Syn kupca, który marzył o chwale

Święty Franciszek przyszedł na świat w Asyżu w zamożnej rodzinie kupieckiej. Jego ojciec, Piotr Bernardone, handlował suknem i widział w synu przyszłego dziedzica dobrze prosperującego interesu. Chłopiec otrzymał na chrzcie imię Jan (Giovanni), jednak ojciec zaczął nazywać go Francesco – Franciszkiem. Młodość nie zapowiadała przyszłego życia w skrajnym ubóstwie. Franciszek lubił towarzystwo, zabawy i wystawne życie. Pociągał go również świat rycerstwa. Chciał dokonać czegoś, co zapewniłoby mu uznanie i społeczną pozycję.

W 1202 roku wziął udział w wojnie Asyżu z Perugią. Wojska Asyżu poniosły klęskę pod Collestradą, a Franciszek dostał się do niewoli. Spędził w niej około roku. Później długo chorował i odzyskiwał siły. To doświadczenie zachwiało jego dotychczasowym sposobem patrzenia na własne życie.

Nie oznaczało jeszcze całkowitego zerwania z dawnymi ambicjami. W 1205 roku Franciszek ponownie wyruszył z zamiarem uczestniczenia w wyprawie wojennej. Dotarł jednak tylko do Spoleto. Tam zrezygnował z dalszej drogi i wrócił do Asyżu. Rozpoczął się jeden z najważniejszych okresów jego wewnętrznej przemiany.

„Odbuduj mój Kościół”

Franciszek z Asyżu coraz więcej czasu spędzał na modlitwie i coraz wyraźniej odsuwał się od życia, które wcześniej go pociągało. Szczególne znaczenie miało dla niego spotkanie z trędowatymi. Ludzie, których dawniej unikał, stawali się teraz dla niego braćmi potrzebującymi obecności i pomocy. W niewielkim, podupadającym kościele św. Damiana Franciszek przeżył doświadczenie, które wyznaczyło dalszy kierunek jego życia. Usłyszał wezwanie Chrystusa, aby odbudował Jego dom.

Początkowo potraktował te słowa dosłownie. Zaczął odnawiać zniszczone świątynie w okolicach Asyżu. Chcąc zdobyć środki, sprzedał część towarów należących do ojca. Doprowadziło to do ostrego konfliktu rodzinnego. Ostateczne rozstanie z dotychczasowym życiem dokonało się przed biskupem Asyżu. Franciszek wyrzekł się majątku ojca i wybrał życie w ubóstwie. Nie chodziło mu jednak o biedę dla niej samej. Chciał być wolny od posiadania, aby możliwie dosłownie żyć Ewangelią. Z czasem zrozumiał również szerzej wezwanie z San Damiano. Odbudowy wymagały nie tylko kamienne kościoły.

Bracia mniejsi

Sposób życia Franciszka zaczął przyciągać innych. W 1208 roku dołączyli do niego pierwsi towarzysze, a niedługo później bracia zaczęli chodzić po dwóch, nawołując do nawrócenia i życia zgodnego z Ewangelią. Nie chcieli być grupą stojącą poza Kościołem. W 1209 roku Franciszek wraz z jedenastoma braćmi udał się do Rzymu. Papież Innocenty III udzielił im aprobaty dla przyjętego sposobu życia. Dopiero później, w 1223 roku, papież Honoriusz III formalnie zatwierdził ostateczną Regułę Zakonu Braci Mniejszych.

Nazwa, którą wybrali – bracia mniejsi – dobrze wyrażała zamysł Franciszka. Nie chciał tworzyć wspólnoty ludzi zabiegających o władzę czy znaczenie. Bracia mieli być „mniejsi”: żyć prosto, pracować, służyć i głosić Ewangelię.

Franciszkańskie braterstwo rozwijało się jednak niezwykle szybko. Wraz ze wzrostem liczby braci pojawiało się pytanie, jak zachować pierwotną prostotę życia. Franciszek nie zawsze łatwo odnajdywał się w rosnących strukturach wspólnoty. Z czasem zrezygnował z bezpośredniego kierowania zakonem, ale nadal pozostawał dla braci punktem odniesienia.

Klara i cała rodzina franciszkańska

Franciszkowy sposób życia poruszył również św. Klarę z Asyżu. W 1212 roku została przyjęta przez Franciszka w Porcjunkuli, a następnie zamieszkała przy kościele św. Damiana. Wokół niej powstała wspólnota kobiet, z której rozwinął się zakon znany dziś jako klaryski. Z inspiracji Franciszka narodził się również Trzeci Zakon, dziś obecny między innymi jako Franciszkański Zakon Świeckich. Dzięki temu idea życia w duchu Ewangelii, prostoty i braterstwa mogła być podejmowana także przez ludzi pozostających w świecie.

Nie tylko Asyż

Franciszek nie ograniczał swojej działalności do rodzinnych stron. Przemierzał Włochy, głosił Ewangelię i wysyłał braci poza granice kraju. W 1219 roku wyruszył na Wschód. Podczas krucjaty spotkał w Egipcie sułtana al-Kamila. Było to wydarzenie wyjątkowe w epoce naznaczonej wojną między chrześcijanami i muzułmanami. Franciszek nie przybył do sułtana z mieczem, ale jako zakonnik i głosiciel Ewangelii. To spotkanie dobrze pokazuje jedną z najbardziej charakterystycznych cech jego postawy. Franciszek był mocno zakorzeniony w swojej wierze, a jednocześnie potrafił stanąć przed człowiekiem należącym do innego świata religijnego bez przemocy.

Greccio i tajemnica Bożego Narodzenia

Jednym z najbardziej znanych wydarzeń związanych z Franciszkiem stało się Boże Narodzenie 1223 roku w Greccio. Chciał zobaczyć i pomóc innym przeżyć ubóstwo narodzin Chrystusa w Betlejem. Przygotowano więc miejsce przypominające grotę, żłób, siano oraz zwierzęta. Nie była to jeszcze szopka w dzisiejszym znaczeniu, jednak wydarzenie w Greccio stało się jednym z najważniejszych źródeł późniejszej tradycji bożonarodzeniowych żłóbków. Franciszkowi nie chodziło jednak o widowisko. Chciał przybliżyć ludziom Boga, który nie przychodzi w potędze, lecz w bezbronności i ubóstwie.

Stygmaty na górze La Verna

W 1224 roku Franciszek udał się na górę La Verna, gdzie spędzał czas na modlitwie i poście. Z tym miejscem tradycja franciszkańska wiąże otrzymanie przez niego stygmatów, czyli ran odpowiadających ranom ukrzyżowanego Chrystusa. Wiadomość o znakach Męki Pańskiej stała się szerzej znana szczególnie po jego śmierci. W tradycji Kościoła wydarzenie na La Vernie stało się jednym z najbardziej charakterystycznych rysów jego duchowości.

Ostatnie lata nie były dla Franciszka łatwe. Coraz poważniej chorował, miał duże problemy ze wzrokiem i stopniowo tracił siły. Właśnie wtedy, około 1225 roku, powstał jeden z najpiękniejszych pozostawionych przez niego tekstów – Pieśń słoneczna, nazywana również Pieśnią stworzeń. Franciszek wychwalał w niej Boga poprzez słońce, księżyc, gwiazdy, wodę, ogień i ziemię. Nie czcił natury zamiast Boga. Patrzył na świat jako na dzieło jednego Stwórcy, a stworzenia nazywał braćmi i siostrami.

Ostatnia droga do Porcjunkuli

Stan zdrowia Franciszka stale się pogarszał. Gdy zrozumiał, że zbliża się śmierć, poprosił, aby przeniesiono go do Porcjunkuli – miejsca szczególnie związanego z początkiem franciszkańskiej wspólnoty. Franciszek zmarł wieczorem 3 października 1226 roku. Następnego dnia jego ciało przeniesiono do Asyżu. Dlatego liturgiczne wspomnienie św. Franciszka przypada 4 października. Niespełna dwa lata później, 16 lipca 1228 roku, papież Grzegorz IX kanonizował Franciszka w Asyżu. W 1230 roku jego ciało przeniesiono do nowej bazyliki wzniesionej ku jego czci.

W ikonografii świętego Franciszka z Asyżu przedstawia się przede wszystkim w franciszkańskim habicie, często ze stygmatami i krucyfiksem. Nierzadko towarzyszą mu również ptaki lub inne zwierzęta, nawiązujące do opowieści o jego niezwykłej więzi ze stworzeniem.