św. Pomponiusz z Neapolu

Biskup Neapolu w niespokojnych czasach

Święty Pomponiusz, nazywany także św. Pomponio, był biskupem Neapolu w pierwszej połowie VI wieku. Tradycja umieszcza go na dwudziestym pierwszym miejscu wśród biskupów tego miasta i przypisuje mu około dwudziestu ośmiu lat rządów, najpewniej w latach 520–548. Warto jednak zaznaczyć, że końcowa data jego posługi nie jest całkowicie pewna. Wiadomo natomiast, że sprawował swój urząd jeszcze w listopadzie 536 roku.

Posługa św. Pomponiusza przypadła na niespokojny czas panowania Gotów w Neapolu. Miasto doświadczało napięć politycznych i religijnych, a sam biskup musiał prowadzić wiernych w okresie zagrożenia i niepewności. Najmocniej zapisał się jednak jako obrońca swojej owczarni przed arianizmem, który osłabiał jedność Kościoła i podważał prawdę o Chrystusie.

Fundator bazyliki maryjnej

Św. Pomponiusz zasłynął również jako gorliwy czciciel Matki Bożej. To właśnie jemu przypisuje się wzniesienie w centrum Neapolu okazałej bazyliki poświęconej Maryi, znanej najpierw jako Santa Maria Maggiore, a później także jako Pietrasanta. Historycy przypuszczają, że świątynia mogła powstać dla uczczenia setnej rocznicy Soboru Efeskiego z 431 roku, na którym Kościół potwierdził tytuł Maryi jako Bożej Rodzicielki. Byłby to więc nie tylko akt pobożności, ale także piękne wyznanie wiary. Z biegiem wieków bazylika przechodziła liczne przebudowy i przekształcenia. Ostatecznie została gruntownie przebudowana w 1653 roku, dlatego z dawnej romańskiej świątyni zachował się dziś jedynie dzwonnica. Mimo to pamięć o fundacji św. Pomponiusza przetrwała w historii Neapolu.

Legenda o błękitnym płótnie i dziku

Z osobą świętego Pomponiusza z Neapolu związana jest także późniejsza legenda, która przez wieki silnie oddziaływała na wyobraźnię mieszkańców miasta. Według tej opowieści Neapol cierpiał z powodu dzika opętanego przez demona. Biskup miał wtedy błagać Maryję o pomoc, a Matka Boża ukazała mu się we śnie i poleciła wznieść Jej świątynię w miejscu, gdzie odnajdzie błękitne płótno. Gdy wskazane miejsce zostało odnalezione, rozpoczęto budowę kościoła, a miasto odzyskało spokój. Trzeba jednak wyraźnie zaznaczyć, że legenda ta pojawiła się dopiero około dziesięciu wieków po śmierci świętego. Nie należy więc do najstarszych źródeł historycznych, choć odegrała ogromną rolę w kształtowaniu lokalnego kultu. Utrwalili ją także włoscy humaniści, między innymi Giovanni Pontano i Jacopo Sannazaro.

Kult św. Pomponiusza

Pamięć o św. Pomponiuszu długo żyła w Neapolu zarówno w liturgii, jak i w lokalnej tradycji. Z jego świętem wiązano dawniej tzw. ludi della porchetta, nawiązujące do legendy o demonicznym dziku. W 1581 roku pod głównym ołtarzem dawnej świątyni odnaleziono urnę z jego szczątkami, choć w 1743 roku zachowały się już tylko ich fragmenty. Dawne kalendarze wspominały Pomponiusza z Neaoplu 30 kwietnia, ale później święto przeniesiono na 14 maja. Nowe Martyrologium Romanum ponownie wymienia go pod datą 30 kwietnia.