św. Gengulf z Burgundii

Rycerz z burgundzkiego rodu

Święty Gengulf z Burgundii, według dawnych opowiadań hagiograficznych, pochodził ze znakomitej rodziny. Wychowanie chrześcijańskie, które otrzymał w domu, ukształtowało jego uczciwość, powściągliwość i wrażliwość na potrzeby ubogich. Po śmierci rodziców objął rodzinne dobra i zarządzał nimi z rozwagą, unikając próżności oraz niepotrzebnego przepychu.

Tradycja łączy go z dworem Pepina Krótkiego. Gengulf miał cieszyć się jego szczególnym uznaniem, zarówno jako człowiek sprawny w rzemiośle wojennym, jak i jako rycerz znany z prawego życia. Posiadał dobra między innymi w Varennes oraz w okolicach Avallon, gdzie chętnie przebywał i polował.

Małżeństwo, które stało się próbą

Gengulf zawarł małżeństwo z kobietą pochodzącą również ze znakomitego rodu. Hagiograficzna tradycja przedstawia ją jednak jako osobę daleką od duchowej postawy męża. Podczas jego nieobecności miała dopuścić się zdrady. Mąż jednak nie szukał gwałtownej zemsty. Pragnął raczej poznać prawdę i zachować sprawiedliwość bez utraty wewnętrznego pokoju.

Znana jest w tradycji scena sądu Bożego przy źródle, w której żona Gengulfa miała potwierdzić swoją winę. Po odkryciu niewierności Gengulf nie miał jej publicznie karać, lecz oddzielił się od niej, zapewniając jej utrzymanie. Sam wycofał się do swojej posiadłości w pobliżu Avallon, gdzie poświęcał się pokucie, modlitwie i dziełom miłosierdzia.

Śmierć zadana przez kochanka żony

Najbardziej dramatyczny moment życia Gengulfa jest związany z zamachem na jego życie. Kochanek jego żony miał zakraść się do miejsca, w którym święty odpoczywał, i uderzyć go mieczem. Wymierzony cios zranił Gengulfa w udo, lecz rana okazała się śmiertelna.

Jedna z tradycji podaje, że św. Gengulf z Burgundii zmarł 11 maja 760 roku. Z czasem wierni zaczęli widzieć w nim męczennika wierności małżeńskiej, sprawiedliwości i czystości. Nie był męczennikiem w takim sensie jak ci, którzy ginęli bezpośrednio za wyznanie wiary wobec prześladowców Kościoła, jednak jego kult wyrósł z przekonania, że poniósł śmierć jako człowiek wierny sumieniu i Bożemu prawu.

Kult w Varennes i pamięć Kościoła

Kult św. Gengulfa z Burgundii był żywy już w IX wieku, szczególnie w Varennes-sur-Amance. Stamtąd stopniowo rozszerzał się na inne regiony Europy. O jego popularności świadczą między innymi nazwy miejscowe związane z jego imieniem oraz liczne kościoły pod jego wezwaniem, zwłaszcza w diecezji Toul, gdzie tradycja jego czci była szczególnie mocna.

Passio męczennika została zredagowana prawdopodobnie pod koniec IX wieku albo na początku X wieku. To pokazuje, że opowieść o Gengulfie była już wtedy na tyle żywa, by utrwalić ją w formie literackiej. Jego historia przeszła następnie do pobożności ludowej i lokalnych tradycji Francji, Niemiec, Niderlandów oraz Szwajcarii.

W ikonografii św. Gengulf z Burgundii bywa przedstawiany jako rycerz, żołnierz lub szlachcic w stroju świeckim, często z mieczem i palmą męczeństwa, a jego atrybutami są także laska, źródło, tarcza z krzyżem, zbroja, korona szlachecka, ręczny krzyż, rękawica, sokół i koń.