św. Sebald

Między historią a średniowieczną legendą

Święty Sebald pozostawił po sobie niewiele pewnych wiadomości biograficznych. Jego historyczne istnienie potwierdzają źródła z lat 1070 i 1072, natomiast współczesna historiografia niemiecka przyjmuje, że zmarł prawdopodobnie między 1039 a 1056 rokiem. Nie znamy jego pochodzenia ani wcześniejszych losów.

Najbardziej prawdopodobny obraz przedstawia Sebalda jako pustelnika związanego z Reichswaldem, rozległym kompleksem leśnym wokół Norymbergi. Możliwe, że oprócz życia modlitwy podejmował także działalność kaznodziejską lub misyjną.

Późniejsza tradycja umieszczała go jednak znacznie wcześniej, w VIII wieku. Według średniowiecznych żywotów miał pochodzić z rodziny duńskiego władcy lub możnego, być związany z Anglią, a następnie udać się do Rzymu, gdzie miał otrzymać od papieża misję głoszenia Ewangelii na ziemiach niemieckich. Z tą samą tradycją wiąże się przekaz, że działał razem ze św. Wilibaldem, św. Winebaldem i św. Bonifacym, patronem Niemiec.

W legendach pojawia się także motyw porzucenia planowanego małżeństwa z francuską księżniczką i wyboru życia poświęconego Bogu. Historie te należą do późniejszej warstwy hagiograficznej i nie znajdują potwierdzenia w źródłach współczesnych Sebaldowi. Pokazują jednak, jak przez kolejne stulecia kształtował się jego obraz jako pielgrzyma, misjonarza i człowieka całkowicie oddanego Bogu.

Pustelnik w Reichswaldzie

Historyczny rdzeń jego biografii wiąże się przede wszystkim z życiem ascetycznym w okolicach Norymbergi. Archidiecezja bamberska przedstawia Sebalda jako pustelnika, który w XI wieku osiadł w tym rejonie i prawdopodobnie prowadził również działalność misyjną.

Nie da się dziś ustalić dokładnego miejsca jego pustelni. Późniejsze przekazy wskazywały między innymi Poppenreuth, obecnie część Fürth, oraz okolice Altenfurt. Pewne jest natomiast, że pamięć o Sebaldzie bardzo szybko związała się z Norymbergą i właśnie tam rozwinął się jego kult.

Grób, który przyciągał pielgrzymów

Najpewniejsze wiadomości o Sebaldzie pochodzą już z okresu po jego śmierci. W 1070 roku odnotowano cud przypisywany jego wstawiennictwu, a dwa lata później Lambert z Hersfeldu pisał o uzdrowieniach dokonujących się przy jego grobie. Pokazuje to, że miejsce pochówku pustelnika stosunkowo szybko stało się celem pielgrzymek.

W kolejnych stuleciach kult coraz mocniej wpisywał się w życie Norymbergi. Około połowy XIII wieku Sebald był już głównym patronem miejscowej świątyni, a z czasem również patronem miasta. W 1256 roku biskup Bambergu udzielił odpustu wiernym nawiedzającym jego grób w wyznaczone dni. Sebald przestał być jedynie lokalnie czczonym pustelnikiem. Stopniowo stawał się jednym z najważniejszych symboli religijnych i miejskich Norymbergi, a jego postać coraz częściej pojawiała się w sztuce, liturgii i literaturze.

Szczególnym znakiem czci stały się jego relikwie, przechowywane w kościele św. Sebalda w Norymberdze. Znajdują się one w brązowym grobowcu wykonanym w latach 1508–1519 przez Petera Vischera Starszego i jego warsztat. Na bogato zdobionym monumencie przedstawiono także sceny zaczerpnięte z legend o świętym.

Cuda św. Sebalda

Tradycja przypisała Sebaldowi wiele cudów. Jeden z najbardziej znanych opowiada o mroźnej zimowej nocy, podczas której w domu ubogich ludzi zabrakło drewna. Sebald miał wówczas wrzucić do ognia sople lodu, które zapłonęły jak polana i ogrzały znajdujących się w izbie.

Inna legenda mówi, że podczas pracy misyjnej przemienił kamienie w chleb, a wodę w wino, aby nakarmić swoich towarzyszy. Przypisywano mu również przywrócenie wzroku ubogiemu chłopu okaleczonemu przez pana.

Znana była także opowieść o człowieku, który bluźnił i wyśmiewał Sebalda. Ziemia miała otworzyć się pod jego stopami, lecz gdy przestraszony mężczyzna poprosił o przebaczenie, został ocalony.

Historie te nie są relacjami historycznymi w dzisiejszym rozumieniu. Należą do średniowiecznej tradycji hagiograficznej, która przedstawiała Sebalda jako obrońcę ubogich, uzdrowiciela i skutecznego orędownika.

Kanonizacja św. Sebalda

Wielowiekowy kult św. Sebalda otrzymał oficjalne potwierdzenie 26 marca 1425 roku. Papież Marcin V zatwierdził wtedy jego cześć, polecił wpisać jego imię do katalogu świętych i wyznaczył święto na 19 sierpnia. Zachowała się bulla papieska dokumentująca tę decyzję. Dlatego określanie Sebalda jedynie jako świętego „kanonizowanego przed ustanowieniem Kongregacji” nie oddaje w pełni sytuacji. W jego przypadku znamy konkretny dokument, datę oraz papieża, który oficjalnie zatwierdził istniejący od stuleci kult.