św. Stefan Grelewski

Dzieciństwo i droga do kapłaństwa

Błogosławiony Stefan Grelewski urodził się 3 lipca 1898 roku w Dwikozach koło Sandomierza (Polska). Był synem Michała i Eufrozymy z Jarzynów. Pierwsze lata nauki przeżył w Górach Wysokich, Sandomierzu i Janowie Lubelskim, a szkołę średnią ukończył w Lubartowie. W 1916 roku wstąpił do seminarium duchownego w Sandomierzu. Już w czasie formacji kapłańskiej dostrzeżono jego zdolności, dlatego na ostatnim roku studiów skierowano go na Katolicki Uniwersytet Lubelski, gdzie podjął studia z prawa kanonicznego. Święcenia kapłańskie przyjął 12 października 1921 roku w katedrze sandomierskiej z rąk biskupa Mariana Ryxa.

Studia, emigracja i praca społeczna

Po święceniach ks. Stefan Grelewski wyjechał do Strasburga na studia doktoranckie. Ukończył je 30 grudnia 1924 roku, uzyskując stopień doktora prawa kanonicznego. Pobyt we Francji nie był dla niego wyłącznie czasem nauki. Angażował się także duszpastersko w środowiskach polskich robotników emigracyjnych, którzy potrzebowali zarówno opieki religijnej, jak i bliskości kapłana rozumiejącego ich język oraz codzienne trudności.

Po powrocie do Polski przez trzy lata pełnił funkcję sekretarza generalnego Związku Robotników Chrześcijańskich w Radomiu. Organizował pracę związków w Radomiu, Ostrowcu Świętokrzyskim, Wierzbniku i Końskich. W tym czasie założył pismo Hasło, będące organem Ruchu Chrześcijańsko-Społecznego. Jego kapłaństwo szybko nabrało więc wymiaru bardzo praktycznego: obejmowało ambonę, biurko redaktora, spotkania z robotnikami i troskę o ludzi, których głos rzadko przebijał się do opinii publicznej.

Nauczyciel, publicysta i obrońca wiary

Z powodu słabego zdrowia 1 września 1928 roku poprosił o zwolnienie z dotychczasowych obowiązków. Objął wtedy stanowisko prefekta szkół powszechnych w Radomiu, a jednocześnie prowadził działalność Caritas przy parafii Opieki Najświętszej Maryi Panny w Radomiu.

Ks. Stefan Grelewski należał także do kapłanów, którzy dobrze rozumieli znaczenie słowa drukowanego. Publikował m.in. w Małym Dzienniku, Kurierze Warszawskim, Słowie Narodu, Przewodniku Katolickim i Ateneum Kapłańskim. Był inicjatorem wydawania Rocznika Diecezji Sandomierskiej w 1929 roku oraz czasopisma Prawda Katolicka w 1930 roku. To drugie pismo miało służyć obronie wiary katolickiej wobec szerzącego się sekciarstwa.

Nie ograniczał się jednak do polemiki. Tłumaczył z języka niemieckiego i francuskiego, pisał, uczył i organizował. Wśród jego prac wymieniana jest książka Wyznania protestanckie i sekty religijne w Polsce współczesnej. W czerwcu 1932 roku współorganizował Pierwszy Diecezjalny Kongres Eucharystyczny w Radomiu. W latach 1938–1939 wspierał także Katolicki Uniwersytet Lubelski przez zbiórki pieniężne.

Wojna, tajne nauczanie i pomoc jeńcom

Po wybuchu II wojny światowej ks. Stefan Grelewski nie przerwał posługi. Uczył religii w tajnych szkołach gimnazjalnych i pracował jako wikariusz w Potworowie. Otrzymał też dekret na rektora kościoła Świętej Trójcy w Radomiu.

Pierwszy raz aresztowano go 27 października 1940 roku. Po krótkim czasie odzyskał wolność, lecz nie wycofał się z pracy duszpasterskiej. Odprawiał Msze święte, spowiadał i głosił kazania w obozach dla polskich jeńców wojennych. Pomagał im również w sposób bardzo konkretny przez organizowanie żywności i odzieży.

Ponownie aresztowano go 24 stycznia 1941 roku. Znalazł się na liście przygotowanej przez gestapo, obejmującej 300 osób. Wśród zatrzymanych było trzech kapłanów, a razem z nim także jego brat, ks. Kazimierz Grelewski. Według relacji świadków ks. Stefan był bity, maltretowany i torturowany. Droga jego cierpienia prowadziła z więzienia w Radomiu do obozu przejściowego w Skarżysku-Kamiennej, a następnie do niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz.

Auschwitz, Dachau i śmierć męczeńska

Do Auschwitz został przywieziony 25 lutego 1941 roku wraz z grupą więźniów z Radomia. Otrzymał tam numer obozowy 10444. 4 maja 1941 roku trafił do transportu do niemieckiego obozu koncentracyjnego Dachau, gdzie zapisano go pod numerem 25281.

Ks. Stefan Grelewski zmarł 9 maja 1941 roku w rewirze obozowym, czyli szpitalu obozowym w Dachau. Stało się to zaledwie kilka dni po jego przybyciu do tego miejsca. Przed śmiercią towarzyszył mu brat, ks. Kazimierz Grelewski, który udzielił mu duchowego wsparcia i zaopatrzył go na ostatnią drogę.

Beatyfikacja i kult

Ojciec Święty Jan Paweł II beatyfikował ks. Stefana Grelewskiego 13 czerwca 1999 roku w Warszawie, w gronie 108 Męczenników II wojny światowej. Pamięć o bł. Stefanie Grelewskim pozostaje żywa zwłaszcza w Radomiu oraz w środowiskach duchowieństwa diecezji radomskiej i sandomierskiej. Martyrologium Romanum wspomina go 9 maja (dies natalis). W Polsce liturgiczne wspomnienie wszystkich 108 Męczenników II wojny światowej przypada 12 czerwca.